social media

Newsletter

Chcesz wiedzieć co ciekawego dzieje się na naszym festiwalu? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco!

Działamy z poszanowaniem zapisów Konstytucji RP oraz RODO

NEWSLETTER_SUCCESS

Psychologia uczuć

Tak podobno czynią wszystkie kobiety – są niestałe w uczuciach. Chociaż przyrzekały. W Così fan tutte Wolfgang Amadeusz Mozart kreśli ich portret z humorem i błyskotliwością. Czy fabuła tej opery to standardowy wzór na miłość?

Così fan tutte (Tak czynią wszystkie)to opera komiczna w dwóch aktach skomponowana do libretta Lorenzo da Ponte na zamówienie cesarza Austrii – Józefa II. Jej premiera odbyła się 26 stycznia 1790 roku w wiedeńskim Teatrze Zamkowym, a sukces opery, potwierdzony przez pierwszych dziesięć przedstawień, niefortunnie przyćmiła śmierć cesarza.

Dzieło to, uznawane dziś za jedno z najlepszych z gatunku opery, wzbudzało w XIX wieku wiele kontrowersji. Odmawiano mu walorów scenicznych i dramaturgicznych, uznawano za niechlubny wyjątek w twórczości operowej kompozytora, punktowano zbyt frywolną treść. Czy rzeczywiście kolejny owoc współpracy muzycznego geniusza i mistrza opery oraz twórcy librett do takich arcydzieł jak Wesele Figara i Don Giovanni mógł się... nie udać?

Maskarady i przebieranki – groźne w skutkach wymienianki

Karnawał, w którym odbywa się Opera Rara, to okres zabawy i balów maskowych. To czas, w którym przestają obowiązywać przyjęte normy i reguły. Gorset moralnych zobowiązań i nakazów przełamuje opera Così fan tutte. Farsa, cynizm i ironia łączą się tu z poetycką tonacją, fabuła zaś skupia się na miłosnej intrydze i przebierankach. Oto dwóch oficerów, Ferrando i Guglielmo, wychwala urodę i cnotę swoich narzeczonych – sióstr Dorabelli i Fiordiligi. Przysłuchujący się temu stary sceptyk, Don Alfonso, powątpiewa w stałość uczuć kobiecych serc i proponuje oficerom zakład, który wystawi ich ukochane na próbę. Wymyślony przez niego test wymaga od młodzieńców, przebranych za Albańczyków, odegrania uwodzicieli sióstr. Jednak wcielając się w wymyślone dla nich role, stają się jednocześnie ofiarami swych niegodnych zapędów. Kiedy uwodzą swoje partnerki, doświadczają bólu zdrady. Klimat maskarady i podszywanie się pod różne postacie, sceniczne podstępy i wątek niewierności zbliża Così fan tutte do wcześniejszej opery duetu Mozart – da Ponte, jaką jest Wesele Figara. Zresztą nie tylko do niej…

 

Łzy, westchnienia i omdlenia – wszystko niestałe

Atmosfera obyczajowej swobody stała się w osiemnastym wieku wdzięcznym tematem dla sztuki. W 1782 roku ukazują się drukiem Niebezpieczne związki Pierre'a Choderlosa de Laclos – dzieło skandalizujące w owych czasach, klasyczny tytuł literatury nieobyczajnej. Następnie temat manipulacji językiem uczuć i uwodzenia podejmują Mozart i da Ponte w operze Don Giovanni. Odpowiedzią na frywolne wyczyny męskiego bohatera i bawidamka staje się Così fan tutte. Analizując kobiecą naturę, kompozytor i autor libretta zadrwili tu z oświeceniowych sentymentów oraz niezachwianej wiary w stałość uczuć. W Così fan tutte przejawia się niczym niezmącony zmysł Mozarta do zachowania równowagi pomiędzy nikczemną zabawą uczuciami bohaterów i sentymentalnością, między tragedią a komedią, moralnością a zmysłowością. Spośród operowej triady Mozarta do tekstów da Pontego, którą wraz z Weselem Figara (1786) i Don Giovannim (1787) tworzy Così fan tutte, to właśnie ta opera, której treścią są różne stany uczuciowe bohaterów, odznacza się największą emocjonalnością. Jej libretto rozwija się logicznie i wesoło, humor sytuacyjny i klimat teatralnej zabawy powodują zaś, że dziś odbieramy operę inaczej niż poprzednie pokolenia. Dziś Così fan tutte bawi, uczy i przestrzega, by nie igrać z uczuciami.

 

Rzecz nie nowa, lecz na nowo podana

Così fan tutte to kolejny punkt pasma Festiwalu Opera Rara zatytułowanego Generacja Opera. Popularne dzieło sceniczne zostanie przedstawione w zupełnie nowy sposób, za reżyserię odpowiada bowiem Cezary Tomaszewski – choreograf, performer i reżyser znany z nieszablonowych spektakli muzycznych Capelli Cracoviensis (Monteverdi w barze mlecznym, Gluck na sali gimnastycznej, a Moniuszko w krakowskim salonie). Tomaszewski doceniany jest za błyskotliwy humor i przewrotny sposób mówienia o rzeczach prostych. Muzyki nie wynosi na piedestał, spektaklami prowokuje do dyskusji.

Na scenie zobaczymy i usłyszymy Anę Marię Labin – uznaną interpretatorkę postaci kobiecych w operach Mozarta, a także Katarzynę Oleś-Blachę, Natalię Kawałek, Przemysława Borysa, Piotra Szewczyka, Monikę Korybalską-Kozarek, Sebastiana Szumskiego, Marzenę Lubaszkę, Jacka Ozimkowskiego oraz portugalskiego barytona André Baleiro. Solistom towarzyszyć będzie Capella Cracoviensis pod kierownictwem Jana Tomasza Adamusa oraz Krakowski Chór Mieszczański.

Uczucia i intrygi bohaterów w Così fan tutte zostaną poddane naukowej analizie zmierzającej do poznania algorytmu emocji i zmysłowości – do alchemii miłości.

Dla KBF Agnieszka Lakner, muzykolog

Cosi fan tutte | Próby | fot. Edyta Dufaj